Medine'nin İnşası

Medine'de ilk iş, herkesin buluşacağı bir merkez kurmak oldu: Mescid-i Nebevî. Arsa iki yetim kardeşe aitti; hediye etmek istediler ama Peygamberimiz ﷺ bedelini ödemekte ısrar etti — yetim malı, hediye diye bile alınmazdı. Mescidi hep birlikte yaptılar; Peygamberimiz ﷺ de sırtında kerpiç taşıdı. Mescid sadece namaz yeri değildi: okul, danışma meclisi, misafirhane ve mahkeme de orasıydı. Yurtsuz kalan yoksul sahâbîler için mescidin bitişiğine gölgelik bir bölüm yapıldı: Suffa. Orada kalanlar gece gündüz ilim öğrenirdi; İslâm'ın ilk yatılı okulu budur.

İkinci temel, kardeşlikti. Mekke'den gelen Muhâcirler her şeylerini geride bırakmıştı. Peygamberimiz ﷺ her Muhâcir'i bir Medineli (Ensâr) ile kardeş ilan etti; buna "muâhât" denir. Ensâr öyle cömertti ki mallarını ve bahçelerini kardeşleriyle paylaşmayı teklif ettiler. Muhâcirler de onurluydu: Abdurrahman b. Avf'a kardeşi malının yarısını teklif edince o, "Allah malını sana bereketli kılsın; sen bana çarşının yolunu göster" dedi ve ticarete başlayıp kendi emeğiyle kazandı. Kur'an bu tabloyu övdü: "Onlar, kendileri ihtiyaç içinde olsalar bile kardeşlerini kendilerine tercih ederler."

Üçüncü temel, şehir sözleşmesiydi. Medine'de yalnız Müslümanlar yaşamıyordu; Yahudi kabileleri ve henüz Müslüman olmamış Araplar da vardı. Peygamberimiz ﷺ hepsini toplayıp yazılı bir sözleşme yaptı; buna "Medine Vesikası" denir. Sözleşmeye göre: şehirde yaşayan herkes tek bir toplumun parçasıydı; herkes kendi dininde serbestti; dışarıdan bir saldırı olursa şehri birlikte savunacaklardı; anlaşmazlıklar kaba kuvvetle değil, Allah'ın ve Rasûlü'nün hakemliğiyle çözülecekti. Farklı inançtan insanların haklarını yazıyla güvenceye alan bu belge, tarihin en eski şehir anayasalarından biridir.

Şehrin bir de sesi gerekiyordu: insanlar namaz vaktini nasıl bilecekti? Kimisi çan çalalım dedi, kimisi ateş yakalım, kimisi boru öttürelim. Hiçbiri gönüllere yatmadı. Sonunda ezan meşru kılındı: günde beş kez, insan sesiyle yükselen davet. İlk müezzin, bir zamanlar Mekke'de "Ehad! Ehad!" diye işkence gören Bilâl-i Habeşî oldu. Bir zamanlar kızgın kumlarda inleyen o ses, şimdi bir şehrin en yüksek yerinden "Allahü ekber" diye yükseliyordu. Allah, sabredenleri işte böyle yüceltir.