Hz. Âdem (a.s.)

Her şeyden önce Allah vardı. Bir gün Allah meleklere şöyle buyurdu: "Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım." Halife, bir yeri emanet alan ve ona güzelce bakan kimse demektir. Melekler bunun hikmetini sordular. Allah, "Ben sizin bilmediklerinizi bilirim" buyurdu. Çünkü Allah her şeyi bilir.

Allah, Âdem'i topraktan yarattı. Peygamberimiz'in ﷺ bildirdiğine göre bu toprak yeryüzünün her yerinden alınmıştı. İnsanların kiminin teni açık, kiminin koyu, kiminin huyu yumuşak, kiminin sert olması bundandır. Farklılıklarımız, aynı topraktan gelen kardeşliğimizin renkleridir. Yine Peygamberimiz ﷺ, Âdem'in cuma günü yaratıldığını haber vermiştir.

Allah, Âdem'e her şeyin ismini öğretti. Sonra bunları meleklere gösterdi: "Haydi, bunların isimlerini söyleyin bakalım" buyurdu. Melekler, "Seni tenzih ederiz; bizim bilgimiz ancak Senin öğrettiğin kadardır" dediler. Âdem ise hepsinin ismini bildi. İnsanı değerli yapan şey kuvveti değil, öğrenebilmesidir.

Allah, meleklerin sorusuna sözle değil, Âdem'e isimleri öğreterek cevap verdi: insanı değerli kılan şey öğrenebilmesidir. Rahmân Suresi'nde Allah, "Kur'ân'ı öğretti" ifadesini "insanı yarattı" ifadesinden bile önce söyler. İlim öğrenmek için yola çıkana Allah cennet yolunu kolaylaştırır; melekler ondan hoşnut olur ve kanatlarını serer. Peygamberimize öğretilen tek "artır" duası da ilim içindir: "Rabbim, ilmimi artır."

Allah meleklere, "Âdem'e secde edin" buyurdu. Bu, Âdem'e saygı secdesiydi. Bütün melekler secde etti. Yalnız İblis etmedi. "Ben ondan üstünüm; beni ateşten, onu çamurdan yarattın" dedi. Büyüklendi ve Allah'ın emrini beğenmedi. Kibir, yani kendini başkalarından üstün görmek, İblis'i Allah'ın rahmetinden uzaklaştırdı.

Meleklerin Âdem'e secdesi, Allah'a yaptığımız ibadet secdesi değildi; Âdem'i selamlamak ve ona saygı göstermek içindi. Melekler bu emri yerine getirerek aslında Allah'a itaat ettiler. İbadet secdesi yalnız Allah'a yapılır; Peygamberimiz, kendisine secde etmek isteyen sahabiye "Secde sadece Allah'a yapılır" buyurmuştur. Bu emir aynı zamanda bir sınavdı: içi temiz olanla kibirli olan böylece birbirinden ayrıldı.

Allah, Âdem'i ve eşi Havva'yı cennete yerleştirdi. "Dilediğiniz yerden bol bol yiyin; yalnız şu ağaca yaklaşmayın" buyurdu. Şeytan ikisine vesvese verdi, yani kalplerine kötü bir fısıltı bıraktı: "Bu ağaçtan yerseniz sonsuza dek yaşarsınız" dedi ve kendilerine iyilik istediğine dair yemin bile etti. Âdem ile Havva yemine kanıp ağaçtan tattılar. Verilen söz unutulmuştu; ikisi de çok pişman oldu.

Şeytan, Âdem'e "gel, yasak ağaçtan ye" demedi. Yasağı süsledi: "Bu ağaçtan yerseniz melek olursunuz, hiç ölmezsiniz" dedi ve doğru söylediğine yemin bile etti. Şeytanın oyunu hep aynıdır: kötü olan şeyi güzel gösterir. Ama hilesi, Allah'ın yolundan gidene karşı zayıftır. Bir şey "çok güzel" gösterilip Allah'ın emrine aykırıysa, orada şeytanın süsü vardır.

Âdem ile Havva hatalarını anlayınca saklanmadılar, kimseyi suçlamadılar. Ellerini açıp şöyle dua ettiler: "Rabbimiz! Biz kendimize zulmettik. Eğer bizi bağışlamaz ve bize acımazsan kaybedenlerden oluruz." Allah tevbelerini kabul etti, onları bağışladı ve doğru yolu gösterdi. Hata yapmak insanı bitirmez; hatada direnmek bitirir. Tevbe, yeniden başlamaktır.

Âdem'in iki oğlu Allah'a birer kurban sundu. Birininki kabul edildi, diğerininki edilmedi. Kurbanı kabul edilmeyen kardeş, kıskançlığa yenildi ve kardeşinin canına kıydı. Sonra ne yapacağını bilemedi. Allah bir karga gönderdi; karga yeri eşeleyerek ona kardeşini toprağa nasıl emanet edeceğini gösterdi. O da yaptığına çok pişman oldu. Kıskançlık, kalbi karartan bir hastalıktır; bir cana kıymaksa en büyük zulümdür.

Hz. Âdem yalnız ilk insan değil, aynı zamanda ilk peygamberdi. Çocuklarına Allah'ı tanıttı, iyiyi ve doğruyu öğretti. Peygamberimiz ﷺ haber verdi: Kıyamet günü insanlar yardım istemek için önce Hz. Âdem'e gidecekler ve "Sen insanların atasısın; Allah seni kendi eliyle yarattı" diyecekler. Uzun bir ömrün sonunda Hz. Âdem vefat etti. Anlatıldığına göre melekler onu yıkayıp defnettiler ve çocuklarına "Ölüleriniz için yol budur" dediler.

Kur'ân, insanın yaratılışını farklı yerlerde anlatır: sudan, topraktan, yapışkan balçıktan, kurumuş çamurdan... Bunlar birbiriyle çelişmez; hepsi aynı yaratılışın adım adım evreleridir. Önce toprak ve su birleşti, balçık oldu; balçık bekleyip kurudu; sonra Allah ona ruh üfledi. Allah bir işi en güzel şekliyle, aşama aşama yapmayı bize de öğretiyor.

Allah, Âdem'e şekil verdikten sonra bir süre ruh üflemeden bekletti. İblis onun etrafında dolaştı ve içinin boş olduğunu gördü. O günden beri şeytan, içi boş kalan kalplere fısıltı vermeye çalışır. Kalbimizi Kur'ân, dua ve güzel düşüncelerle doldurursak, şeytanın fısıltısına yer kalmaz.

Melekler, "Yeryüzünde bozgunculuk çıkaracak birini mi yaratacaksın?" diye sordular. Allah onları azarlamadı; çünkü öğrenmek için soru sormak güzeldir. Bilmediğimizi sormaktan çekinmeyiz. Ama alay etmek ya da karşımızdakini zor durumda bırakmak için soru sormak yasaktır.